JULIUSZ GRABOWSKI, BIZNES24: Zapraszam Państwa na rozmowę na temat ropy i Stanów Zjednoczonych. Naszym gościem jest Pan Alfred Adamiec. No i właśnie, pierwsze pytanie. Dzień dobry.
ALFRED ADAMIEC, EKONOMISTA: Dzień dobry.
TO JEST AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA ROZMOWY PRZEPROWADZONEJ
NA ANTENIE TELEWIZJI BIZNES24
JG: Czy faktycznie Waszyngton chce eskalacji z Iranem, czy raczej jest to taka gra pozorów?
Nie, nie sądzę, żeby Waszyngton chciał eskalacji. Wręcz przeciwnie, wiele wskazuje na to, chociaż tutaj doniesienia są dosyć rozbieżne, że jednak to Iran właśnie rozpoczął tę nową serię ataków, jakieś zaostrzenia sytuacji na Bliskim Wschodzie, atakując te statki cywilne, które chciałyby przepłynąć przez cieśninę Ormuz. I dopiero potem Waszyngton zareagował tym dosyć ostrą ripostą wojskową, militarną, ale też w sposób, można powiedzieć, ograniczony mimo wszystko.
Tu Waszyngton absolutnie nie jest zainteresowany w zaostrzeniu sytuacji. Wygląda mi na to, że to właśnie chyba Waszyngton znowu pójdzie na ustępstwa, aczkolwiek oczywiście wobec świata, a zwłaszcza wobec własnego elektoratu, administracja Donalda Trumpa będzie próbowała pokazać taką twardą, swoją stronę, że nie ustępujemy, że doprowadzimy znowu do otwarcia cieśniny Ormuz, ale raczej będą to kolejne ustępstwa i myślę, że bardzo szybko zniesione zostaną znowu te sankcje uniemożliwiające eksport irańskiej ropy oraz inne niedogodności i przeszkody dla irańskiej gospodarki. Stąd przypuszczam, że to dzisiaj zresztą już rynek ropy naftowej, który po takich dwóch ostrych dniach wzrostów wskazuje już lekkie spadki, mimo że nic nadzwyczajnego się w tej chwili nie zdarzyło. W sferze dyplomatyczno-militarnej, dzieje się to, co było przez ostatnie 2 dni, czyli zaostrzenie sytuacji.
JG: No właśnie, czy zgodzi się Pan z taką tezą, że ta presja Stanów Zjednoczonych na Iran jest ograniczona przez ropę naftową, a właściwie przez wrażliwość amerykańskiego wyborcy, amerykańskiego konsumenta na to właśnie i to jest bardzo temat politycznie niewygodny dla Donalda Trumpa, który już traci poparcie znacząco po tej sytuacji z Iranem. I właśnie, czy Iran, mając świadomość tego, po prostu wykorzystuje to brutalnie?
AA: Zdecydowanie tak. Iran rozgrywa to bardzo, bardzo sprytnie, ku niezadowoleniu i szkodom gospodarek na całym świecie. Więc o ile Amerykanie mają poparcie co do samego podejścia, że Iran nie może dyktować światu i w zasadzie nie może serwować światu takiego szantażu, że nie będziemy przepuszczać 20 procent eksportu ropy, gazu przez światowego eksportu przez właśnie cieśninę Ormuz, albo będziemy pobierać wysokie opłaty. I Iran to rozgrywa bardzo mądrze, używając dwóch czynników. Takiego po pierwsze, że zamknięcie albo zapowiedź zamknięcia cieśniny Ormuz to już jest natychmiastowy skok cen ropy, co zresztą podbijają też spekulanci, powiedzmy sobie szczerze, bo to na spekulacje to jest genialny czas właśnie takie skoki cen i potem spadki o 3-4-5%.
A drugi to jest czynnik czasu, bo listopad, mamy w tej chwili lipiec, czyli mamy do listopada 4 miesiące. Powiedzmy sobie szczerze, że jeżeli Trump nie rozwiąże problemu Iranu w sposób przekonujący dla amerykańskiego wyborcy, jeżeli nie rozwiąże w ciągu najbliższych 6-8 tygodni, to bardzo, bardzo straci poparcie i chyba jego bardziej będzie bolało. Utrata poparcia będzie bardziej bolała poparcia wśród Republikanów, bo oni też zaczynają się od niego odwracać widząc, że jest nieprzewidywalny, a co więcej niesłowny. I on będzie, moim zdaniem będzie cały czas ustępował pod tą presją Iranu, która wcale nie będzie się zmniejszała.
Natomiast czy to oznacza rozwiązanie tych problemów długoterminowe? Wątpię. Zwróćmy uwagę jeszcze na sytuację Izraela i premiera Netanyahu, który samym tym porozumieniem kończącym tę ostrą fazę konfliktu kilkanaście dni temu był chyba zaskoczony.
Jest niezadowolony wyraźnie z tego, że tak to wygląda, dlatego, że jeżeli chodzi o interesy obronne i w ogóle funkcjonowanie, istnienie państwa Izrael to rzeczywiście Iran wygląda na to, że ten kraj, który może najbardziej zagrozić, zwłaszcza w wojnie, łącznie z tymi przybudówkami militarnymi, które są rozsiane po całym Bliskim Wschodzie.
Stąd wydaje mi się, że będziemy mieli chwilowe wygaszenie tego konfliktu przy ustępstwach Donalda Trumpa na tej zasadzie, jak to już dawno się mówi, TACO, czyli „Trump Always Check Out” będzie ustępował, ale nie dlatego, że on się boi Iranu, bo to nie w tym rzecz. Chyba on tak tego nie widzi. On się boi elektoratu, boi się Po łupkowych wyborów, a to jeżeli połówkowe wybory by przyniosły porażkę, a mogą nawet przynieść klęskę Partii Republikańskiej to bardzo, bardzo pogorszy możliwości działania Donalda Trumpa.
A jego takim modus operandi jest w zasadzie sprawczość przede wszystkim. Jeżeli mogę coś zrobić, to robię, a potem się zastanowię, co z tego wyniknie w dłuższym terminie, bo w krótszym pewnie przyniesie mi to korzyści.
JG: Rozumiem. Chciałbym teraz zapytać o wielkiego gracza, jakim są Chiny. Jak Pan zapatruje się na ich postawę w tym konflikcie między Stanami a Iranem? Czy Chiny tutaj przyjmują rolę obserwatora? Korzystają na tym dyplomatycznie, surowcowo, jak to rozgrywają z Pana punktu widzenia, Chiny?
AA: Wygląda na to, że Chiny chcą zbierać wszędzie tam punkty, gdzie tylko mogą w tym konflikcie. Czyli z jednej strony cicho, po cichu wspierają Iran, z drugiej strony deklarując nawet w czasie ostatniej wizyty Donalda Trumpa w Pekinie, że no nie, nie będziemy tutaj militarnie wspierać Iranu, ale to nie musi być militarne wsparcie, to może być wsparcie wywiadowcze, innego rodzaju, gospodarcze.
Natomiast Chiny mają swoje problemy i nie mogą tej sytuacji wykorzystać tak mocno, jakby potrzebowały, jakby chciały. Stąd też te właśnie zaskakująco niskie mimo wszystko skoki cen ropy przy tych zaburzeniach dostaw, dlatego że Chiny są największym pożeraczem energii na świecie w tej chwili, bardzo dużo potrzebują surowców energetycznych, ale po pierwsze z tego, co mówią najróżniejsze źródła, to Chiny wiedziały już od przełomu roku, że gdyby coś się złego działo na Bliskim Wschodzie, to Iran rozważa zamknięcie żeglugi w cieśninie Ormuz.
Więc z tego co mówią te źródła to Chiny się przygotowały doskonale do tego typu sytuacji, miały odpowiednio duże zapasy, a drugim czynnikiem jest osłabienie tempa wzrostu chińskiej gospodarki, co oznacza, że to zapotrzebowanie na ropę i w ogóle na surowce energetyczne już nie jest tak wielkie jak można byłoby tego oczekiwać jeszcze kilkanaście miesięcy temu.
I trzecia kwestia to jest właśnie jak ta gospodarka, w którą stronę idzie. Więc te branże wysoko energochłonne mają coraz mniejszy udział w gospodarce chińskiej i stąd to mniejsze zapotrzebowanie. Z jednym wyjątkiem. Branża sztucznej inteligencji, baz danych i tak dalej. Tam to zapotrzebowanie na energię może być gigantyczne i trudno je nawet w tej chwili oszacować. Stąd i też dla cen wszystkich nośników energii typu: ropa, gaz, węgiel kamienny, ale również uran, to jest wielka niewiadoma, jak rozwinie się właśnie ta transformacja przemysłowa, w ogóle gospodarcza pod wpływem zwłaszcza potrzeby zbierania gigantycznej ilości danych, magazynowania i przetwarzania.
JG: No właśnie, a jak Pan zapatruje się na Europę? A mianowicie jak Europa dba o swoje zapasy, zarówno jeśli chodzi o ropę, jak i o gaz skroplony, gaz łupkowy?

AA: To tak, no to jest to jest spory problem dla Europy, dlatego że Europa jest dość wrażliwa na ceny ropy, ale chyba jeszcze bardziej gazu. I z tego co podały ostatnio agencje, no to wypełnienie tych magazynów gazu sięga zaledwie 51,2%, a powinno być znacznie więcej. Przypomnę, że jeżeli chodzi o Polskę, to poziom 70%, więc jest dużo lepiej. Jesteśmy w czołówce europejskiej, jeżeli chodzi o wypełnienie magazynów gazu, a mamy zaburzenie, dlatego że Katar jest jednym z największych producentów eksporterów gazu LNG. Ratujemy się dostawami ze Stanów Zjednoczonych. No i to jest bardzo, bardzo istotne.
Więc te wzrosty cen gazu LNG są niekorzystne dla naszej kieszeni. Ale z drugiej strony to skłania Amerykanów do tego, żeby zwiększyć jeszcze produkcję, doinwestować w infrastrukturę, która pozwalała gazowcami dostarczać ten gaz do Europy. Ale Europa nie jest zbyt dobrze przygotowana niestety do długotrwałych zaburzeń, jeżeli chodzi o łańcuchy dostaw energii, surowców energetycznych.
No i tutaj tych własnych zasobów nie mamy aż tak dużo, ale trochę jest, zwłaszcza jeżeli chodzi o korzystany norweski gaz z szelfu i to jest akurat pokrycie 41% jeżeli chodzi o Polskę. Ale w innych krajach, no to poza Hiszpanią bodajże i Portugalią to jest słabo, jeżeli chodzi o dostawy gazu, co może oznaczać przy kolejnej ostrzejszej zimie spore zaburzenia w gospodarce europejskiej. Z Europą nie jest tak dobrze, aczkolwiek zwracamy uwagę na to, że ten taki szczyt zużycia, jaki mieliśmy na przełomie tego roku wynikał głównie z bardzo ostrej zimy i też innych warunków pogodowych.
Działał ten prąd La Niña, który był zimnym prądem, więc trafiła nam się zima taka jaka była normalna w Europie, powiedzmy kilkanaście lat temu. Natomiast teraz to była anomalia – ewenement w ostatnich latach. I teraz działa El Niño, który jest ciepłym prądem. Bardzo możliwe, że zima będzie dużo lżejsza, więc ja bym tutaj jakoś nie rozdzierał szat nad tym, ale może być kłopotem, może problemem być cena tego gazu przy tych zaburzeniach dostaw.
Z kolei z drugiej strony największym konsumentem, największą częścią gospodarki, która zużywa ten gaz, to jest przemysł, a z kolei choćby przedwczorajsze prognozy, najnowsza modyfikacja prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego mówi o wyraźnym obniżeniu prognoz wzrostu gospodarczego na drugą część roku w Europie, ale też w ogóle na świecie. Tam poza kilkoma krajami, gdzie minimalnie podwyższano prognozy albo utrzymano to ten spadek prognozowanego tempa wzrostu na drugą część roku to sięga tam 0,2-0,3% PKB. To jest dosyć istotne i wtedy może się okazać, że po stronie popytowej wcale nie będzie aż tak dużego wolumenu, jakby można było wcześniej oczekiwać.
Zresztą nawet Międzynarodowa Agencja Energii sama wskazała, że wygląda na to, że rynek gazu może być generalnie w tym roku dosyć zbilansowany, ale z chwilowymi zaburzeniami wynikającymi właśnie z tymi możliwościami zamknięcia najróżniejszych miejsc, które są wrażliwe dla transportu surowców energetycznych.
Ja ze zdumieniem wręcz doczytałem się takich komentarzy, które zaczynają się przyglądać na przykład Cieśninę Malakka Między Indonezją, Malezją, którędy przepływa jeszcze większy wolumen, 25 procent światowego eksportu ropy i też duża część gazu, on jest bardzo istotny dla transportu między Europą czy Bliskim Wschodem, Indiami a Dalekim Wschodem, w tym Chiny, Japonia.
I tam mówi się o tym, że na razie są wstępne badania, zaczęto rozważać, czy przypadkiem, jeżeli by jednak doszło do takich ustępstw świata zachodniego, zwłaszcza i Amerykanów wobec Iranu, że w zamian za otwarcie całkowitej cieśniny Ormuz będą jednak pobierane pewne opłaty, no bo to jest to jest rzecz niejasna, Trump cały czas twierdzi, że on uzgodnił, że takich opłat nie będzie. Natomiast Iran twierdzi, że w ogóle takiej deklaracji nie ma. Na razie nie ma, ale w przyszłości być może będą. To może dlaczego nie zarabiać z kolei w innych takich wrażliwych miejscach, między innymi w Cieśninie Malakka, która jest między Sumatrą a Półwyspem Malajskim i stąd jest problem jaka będzie cena tego gazu i jak to zadziała na popyt.
No, bo nawet widzimy to po rynku amerykańskim, że przy wzroście cen benzyny i w ogóle ropy i benzyny, jednak popyt spadł, jeżeli chodzi o wolumen obrotu tymi surowcami czy tymi produktami paliwowymi. Stąd to oznaczałoby osłabienie tempa wzrostu gospodarki. No i to się potem przekłada na kolejne problemy, między innymi dla polityków, którzy będą się musieli z tego tłumaczyć, a być może oddać władzę. A tego, wiadomo, politycy najbardziej się boją.
JG: Prawda. A też Europa coraz większym stopniu stała się zależna od dostaw amerykańskich gazu skroplonego, bo to jest to odejście od rosyjskiego gazu, sankcje i tutaj dlatego o tym rozmawiamy, bo jest to surowiec tak naprawdę po ropie naftowej, no można powiedzieć, że najważniejszy, jeśli chodzi.
AA: I tu się pojawi jeszcze, jeszcze jeden czynnik, bardzo istotny, o którym się nie mówi tak powszechnie w tej chwili, dlatego że można powiedzieć, że energia odnawialna może nie jest passe, ale przestała być tak modna zwłaszcza, a wręcz niektórzy mówią: dajmy spokój z tą zieloną transformacją, trzeba jakoś przeżyć. No, ja tutaj akurat jestem po tej stronie osób, które mówią, że jeżeli w tej chwili nie postawimy na energię odnawialną i wygaszanie tych źródeł węglowodorowych, to będziemy mieli jeszcze większe kłopoty związane ze zmianami przyrodniczymi, klimatycznymi i tak dalej.
I teraz czym wyższa cena gazu, ropy, węgla czy uranu, tym bardziej atrakcyjne cenowo stają się źródła odnawialne. I tutaj doszło, bo właśnie to jest najciekawsze w tym wszystkim, w tej całej układance pojawiają się Chiny, które zużywają niesamowite ilości właśnie tych paliw węglowodorowych, a z drugiej strony są absolutnym liderem, jeżeli chodzi o instalowanie najróżniejszych właśnie przedsięwzięć energii odnawialnej. Czy to wiatraki, czy to farmy fotowoltaiczne, ale również na to stawiają inni – inne kraje.
I im te wyższe ceny tych paliw węglowodorowych tym bardziej atrakcyjne są właśnie te instalacje energii odnawialnej, a tam koszty instalacji spadły w ostatnich latach o kilkadziesiąt procent, to jest od kilku lat dosłownie, to jest od roku 2022, kiedy mieliśmy taki szok po ataku Rosji na Ukrainę i najróżniejszych sankcjach, które ograniczyły transport ropy, gazu i tak dalej.
Więc od tego momentu spadły, a wcześniej w ciągu dziesięciolecia też bardzo wyraźnie spadały. Stąd zwróćmy uwagę na to jak się w tej chwili kształtują kontrakty terminowe, chociażby na ropę na następnych 12-15 miesięcy. Tam mamy nieco wyższe ceny tych kontraktów w stosunku do tej ceny spot – dzisiejszej ceny dostawy nieco wyższe do września, ale potem mamy sukcesywny spadek, co jest ewenementem na rynkach surowcowych, bo praktycznie na wszystkich rynkach takich głównych to mamy odwrotną sytuację.
To się nazywa efekt contango, kiedy czym dłużej, czym później zapadające kontrakty, czyli te zakłady, jaki będzie cena tego surowca, tym jest tym wyższa cena. Tu na rynku ropy jest ewidentnie niższa. Chociaż był taki moment kilka dni temu, kiedy ten efekt wystąpił, że była wyższa i to był moment idealny dla spekulantów, którzy zobaczyli, że to jest ten moment, kiedy trzeba zagrać na zwyżkę cen ropy. Dlatego przynajmniej taki wyskok.
Ale to nie jest dla przeciętnego gracza, inwestora, nawet dla spekulanta, który nie ma czasu na to, żeby siedzieć cały dzień przy komputerze i spekulować tą ropą, to nie to. To to jest dla tych, którzy są zawodowcami i to jest dla nich źródło utrzymania, czy to pracują w wielkich korporacjach, bankach czy funduszach inwestycyjnych. Oni mogli na tym rzeczywiście zarobić i ich klienci również. No i z tego korzystają.
Natomiast długoterminowo patrząc, ja bym raczej nie nastawiał się na to, że te ceny czy ropy, czy gazu będą jakoś dramatycznie rosły, dlatego że właśnie to, co powiedziałem wcześniej, ta energia odnawialna staje się coraz ciekawsza cenowo, a dla Europy to jest kwestia niezależności energetycznej od innych, nawet od dotychczasowych twardych sojuszników, a w tej chwili dosyć takich niepewnych, jakimi są Stany Zjednoczone.
JG: To prawda. I tak jak wspomnieliśmy na początku, samemu Trumpowi raczej nie zależy na tym, żeby cena notowania ropy rosły. Bo przypomnijmy, że tak kulturowo w Stanach Zjednoczonych to jest ta kultura samochodu. Amerykanie, przedmieścia, pickupy, a komunikacji miejskiej, publicznej w Stanach Zjednoczonych nie ma tak dobrze rozwinięty jak u nas w Europie, więc tam samochód jest takim elementem wolności kulturowo.
AA: I niezależności. Tak, dokładnie i tutaj to też jeszcze na jeden element zwracam uwagę, że dla Iranu w momencie, kiedy on zupełnie otwiera cieśninę Ormuz i już można przewidywać, że nic się tam dramatycznego nie stanie, to jest kłopot finansowy, dlatego że przy spadku cen ropy, a nawet jeżeli oni będą mogli w tej chwili sprzedawać tę ropę, (a i tak sprzedają nielegalnie, bocznymi źródłami) to mają mniejsze przychody z ropy. I wtedy dla nich najcenniejszym momentem, jeżeli chodzi o rynek ropy dla Iranu, to jest kiedy ta ropa jest droga i jest spora niepewność co do tego, co się będzie działo w tej cieśninie Ormuz.
Z kolei dla Trumpa absolutnie jest to kluczowe, żeby ta cena ropy, benzyny spadła, dlatego że na to jest bardzo wrażliwy konsument amerykański. To jeden z najważniejszych wydatków, jak się odczuwa poziom życia w Stanach Zjednoczonych, jak się rozmawia z ludźmi, no to to oni mówią: tak, to jest bardzo istotne, to są koszty utrzymania mieszkania, domu, plus koszty paliw i to jest bardzo istotne.
Stąd między innymi pewna rozbieżność interesów między administracją amerykańską Trumpa, który mówi i nawet to było to hasło wyborcze „drill, baby drill”, czyli wierć, wierć kochanie, wierć, wydobywaj tej ropy jak najwięcej, a koncerny naftowe mówiły: no może by można było trochę więcej fedrować i wydobywać, ale może zostawmy sobie te zasoby na przyszłe lata, a niech teraz będzie wyższa cena. Sprzedamy mniej, ale po wyższej cenie, a zysk będzie super, bo mniejsze koszty przy mniejszym wydobyciu, a wyższe zyski. Więc to i tutaj to też są rozbieżne interesy, więc to nie jest koniecznie takie sprzyjające poparciu Trumpa przez choćby branżę naftową.
JG: Bardzo dziękuję. Musimy już kończyć. Moim i Państwa gościem był Pan Alfred Adamiec, ekonomista, ekspert. Dziękujemy za wiedzę, za Pana spostrzeżenia. Do zobaczenia.
AA: Kłaniam się. Dziękuję.
