Data:

UDOSTĘPNIJ

Marek Zuber: ­„Mamy bardzo ciekawy czas na giełdzie”. (ROZMOWA)

Powiązane artykuły:

KAMIL BILECKI, BIZNES24: Z nami jest Pan Marek Zuber, ekonomista Akademia WSB w Dąbrowie Górniczej. Panie Marku, witam serdecznie.

MAREK ZUBER, AKADEMIA WSB W DĄBROWIE GÓRNICZEJ: Dzień dobry.


TO JEST AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA ROZMOWY PRZEPROWADZONEJ

NA ANTENIE TELEWIZJI BIZNES24


KB: A tak fajnie zaczęliśmy ten dzień.

MZ: Mamy wakacje. I co ja mogę, czym mogę skomentować? No mamy bardzo ciekawy czas rzeczywiście, bo z jednej strony są wakacje, ale widzimy oczywiście kolejne rekordy na polskiej giełdzie. Natomiast ja mam zawsze, muszę panu powiedzieć taką odrobinę dziegciu. Ja się oczywiście bardzo cieszę z tej hossy, którą mamy, chociaż cały czas to mówię od tych prawie już trzech lat, że brakuje mi jednak tych IPO, czyli tych nowych emisji, nawet niekoniecznie nowych firm, ale nowych emisji firm, które są już na giełdzie. To by było takie dopełnienie tego dobrego czasu dla polskiej giełdy.

Mam nadzieję, że jeszcze może w tym roku się zacznie, bo słyszymy tutaj o pomysłach głównie w sektorze obronnym, choćby i firmach prywatnych takich, jak WB Electronics i firmach państwowych jak PGZ, gdzie cały czas, jak rozumiem, chyba nie jest jeszcze ostatecznie podjęta decyzja o tym, ale jest szansa, że także PGZ się na giełdzie znalazł, więc tego mi brakuje do dopełnienia tego bardzo dobrego obrazu, który na polskiej giełdzie obserwujemy już od dłuższego czasu.

Natomiast no właśnie, ta łyżka dziegciu, obok tych małej ilości tego IPO, dotyczy poziomów samych, bo my mówimy rekordowy poziom WIG20. No tak, tylko to jest rekord po 20 latach prawie, październik 2007 roku i ja doskonale dzisiaj pamiętam te czasy, szczyt poprzedniej hossy, potem nam to wszystko zeszło, potem kryzys finansowy. No jednak większa część giełd, do których my się bardzo lubiliśmy porównywać na początku tego wieku, choćby giełda we Frankfurcie, ale także giełdy amerykańskie odrobiły te straty bardzo szybko, to znaczy w Stanach Zjednoczonych właściwie 3-3,5 roku byliśmy na poziomie z 2007 roku, potem Niemcy, generalnie giełdy Europejskie.

Tutaj było trochę bardziej skomplikowanie z uwagi na kryzys strefy euro, który oczywiście także oznaczał spadki na giełdach, no ale powiedzmy, że 5-6 lat. To dotyczy choćby, niech będzie, giełdy frankfurckiej. I wróciliśmy na te poziomy z 2007 roku.

A my? WIG tak naprawdę 3 lata temu, niecałe 3 lata temu przebił poziom tego szczytu z 2007 roku, a WIG20 dopiero teraz. No więc to jest ta łyżka dziegciu taka większa, że no niestety strasznie dużo czasu minęło, strasznie długo nam to zajęło z różnych powodów. Myślę, że jednym z ważniejszych była kwestia takiego totalnego zdestabilizowania otoczenia gospodarczego w Polsce, nieprzewidywalności. To na pewno hamowało wielu inwestorów.

No, ale cieszmy się, że wreszcie to inaczej wygląda i mamy te wzrosty. Więc mówi pan o poranku, a ja mówię o szerszej perspektywie. Mimo wszystko to jest na pewno dobry czas. Oczywiście pesymista by powiedział, no ale to się może skończyć, bo przecież może ta bańka na tym AI jest, może ona na poważnie pęknie, nie tak jak w tych ostatnich tygodniach, że czasem tam jakieś spadki widzieliśmy. No, ale to jest oczywiście już zupełnie inna kwestia.

KB: No właśnie, ten szeroki kontekst jest bardzo dobry. A jeżeli mówimy o kontekście, no to mamy wyniki PMI, już właściwie wszystkie spłynęły. Negatywne zaskoczenie, jeżeli chodzi o Chiny: 50,4. Bardzo pozytywne zaskoczenie, aczkolwiek to jest mała gospodarka, Hiszpania 58,3, a najważniejszy wskaźnik, czyli strefa euro delikatnie powyżej oczekiwań: 51,7 Jak możemy te wszystkie dane odczytywać? Zaznaczę Niemcy i Francja poniżej 50.

MZ: Ja się, kurczę, przepraszam za kolokwializm, martwię tymi Niemcami coraz bardziej, bo pamięta pan, rozmawialiśmy też pod koniec zeszłego roku. Pojawiały się nawet takie prognozy, że Niemcy mogą osiągnąć w tym roku wzrost gospodarczy na poziomie 1,4-1,5. Mówię tutaj oczywiście o danych rok do roku. Tymczasem już śladu po takich prognozach nie ma. Cały czas, mimo że słyszymy również o tych próbach restrukturyzacji w tych najważniejszych branżach, na czele z motoryzacją, to tak nie do końca wiadomo, jakie te kierunki będą nadane. Także dlatego, że polityka Komisji Europejskiej wciąż nie do końca jest tutaj domknięta.

Słyszeliśmy o tych dwóch krokach wstecz w kontekście choćby silników spalinowych. No ale tak to jest wszystko rozlazłe i nie ma takiego ostatecznego przebicia pieczęci w kontekście strategii, choćby, jeżeli chodzi właśnie o te zielone technologie w motoryzacji na kolejne, nie wiem, dwie dekady czy 20 lat, bo to pewnie w takich perspektywach powinno się rozważać, no a przynajmniej na tę dekadę, biorąc pod uwagę dzisiejsze inwestycje, które powinny być dokonywane, żeby przez te 10 lat potem móc funkcjonować.

Więc ja liczyłem na to, że trochę lepiej będzie też wyglądała kwestia z wydawaniem pieniędzy na ten wielki program odnowy, jak go w ogóle nazwać rewitalizacji w kontekście infrastruktury. Prawie bilion euro, z czego połowa to jest właśnie infrastruktura, połowa to są to jest obronność. No, w każdym razie Niemcy wciąż mają problemy, te wskaźniki generalnie, część wskaźników się poprawia, oczywiście, ale idzie to bardzo, bardzo wolno. Tak swoją drogą nie wiem, czy też zwrócił pan uwagę, że też wiele osób zaczyna kwestionować wskaźnik PMI jako oddający realną rzeczywistość, szczególnie jeżeli chodzi o kwestię przemysłu, także w kontekście choćby reakcji na zmiany cen środków produkcji.

Czyli mówi się, że ten PMI nie do końca oddaje przyszłość, że te bieżące albo te historyczne dane nam tutaj coraz bardziej ciążą na tych odczytach, które w zamyśle mają pokazywać nastroje przecież menadżerów. Ja nie do końca się z tym zgadzam. To znaczy faktycznie czasem mamy tutaj jakieś zaburzenia, ale myślę, że w perspektywie znowu wielomiesięcznej ja jestem wielkim orędownikiem, żeby te wszystkie wielkości, także te podstawowe, nie tylko wskaźniki optymizmu i koniunktury, ale także te podstawowe, typu sprzedaż detaliczna typu produkcja przemysłowa, pokazywać jednak w dłuższej perspektywie.

To znaczy oczywiście patrzymy na wielkości miesięczne, ale no boję się stawiać twarde tezy po takich mocnych zmianach w jednym miesiącu. Tutaj też rozmawialiśmy o tym, podaję przykład polskiej produkcji przemysłowej, gdzie co chwilę słyszymy teraz znowu mamy kolejną taką sytuację. Po ostatnich danych czerwcowych wyraźne przyspieszenie w przemyśle i tak dalej, i tak dalej.

Jak popatrzymy sobie na ostatnie dwa lata, to my mamy w zasadzie taki równy trend delikatnej poprawy, ale po tych bardzo dobrych miesiącach przychodzą znacznie gorsze miesiące, a nawet złe miesiące, gdzie piszemy o rozczarowaniu danych o przemyśle. Ale jeśli popatrzymy sobie właśnie na tych interwałach przynajmniej dwu, trzymiesięcznych albo jeszcze dłuższe trendy będziemy robić, to tutaj ten trend się bardzo ładnie nam pokazuje. I z tym PMI chyba jest podobnie. Czyli ewidentnie mamy poprawy w strefie euro, natomiast jest ona bardzo, bardzo powolna, bardzo ciężko to wszystko się rozkręca.

No i dla mnie największym zagrożeniem jest brak odpowiedzi na te najważniejsze pytania. Częściowo to o czym powiedzieć strategię i to nie tylko dotyczy motoryzacji, to dotyczy także przemysłu ciężkiego choćby. Czyli strategie, domknięcia jakichś kierunków na poziomie całej Unii, no ale także rozwiązania szczegółowe dla poszczególnych krajów. No i tutaj chyba to jest też powód, dla którego choćby w kontekście polityki wobec konkurencji chińskiej nie tylko znowu mam tutaj na myśli samochody, ale na przykład produkcję stali i to, że mamy co najwyżej zapowiedziane wiele takich projektów czy programów, ale one nie wchodzą na razie jeszcze w życie, to chyba też jest utrudnienie z punktu widzenia przemysłu europejskiego.

Co jest na przykład fatalnym dla mnie sygnałem to jest cały czas bardzo niski poziom inwestycji w przemyśle niemieckim. No, to właśnie pokazuje moim zdaniem także ktoś powie brak pomysłu. Może, ale ja myślę, że również właśnie ten problem z przewidywalnością. Francja jest jeszcze bardziej skomplikowanym mechanizmem, bo Francja po pierwsze jest bardziej pod kontrolą państwa, czyli bardzo wiele istotnych branż ma istotny wpływ Skarbu Państwa, choćby branża obronna.

Ale z drugiej strony w wielu obszarach Francja jest zdecydowanie bardziej konkurencyjna i ma lepsze perspektywy niż Niemcy. I żeby daleko nie szukać, myślę, że właśnie ta branża obronna jest tutaj dobrym przykładem, bo z jednej strony my oczywiście pokazujemy choćby Rheinmetal jako ten przypadek niesamowitego wzrostu, to też jest zresztą bardzo ciekawe. Mieliśmy w pewnym momencie 300% wzrostu od marca 2002 roku, potem bardzo mocny spadek, pewnie będzie odrabianie znowu w górę.

KB: Ja mam jeszcze dwa pytania, bo ja też martwię się o gospodarkę w Niemczech, no bo to na pewno będzie miało wpływ na naszą gospodarkę. Co może tam się wydarzyć z tą gospodarką, jeżeli stopy procentowe w Unii Europejskiej pójdą do góry w strefie euro? A drugie pytanie. No i teraz mi wyleciało z głowy. To wrócimy do drugiego pytania.

MZ: Oczywiście im wyższe stopy procentowe, tym gorzej. Z punktu widzenia przedsiębiorstw, koszty finansowania, to oczywiście działa dwustronnie. Z jednej strony koszty finansowania w samych firmach, z drugiej strony ma to też wpływ na szeroko rozumiany popyt, bo nie tylko konsumentów, także oczywiście inne firmy, bo mają wyższe koszty finansowania. Wiemy o tym.

Natomiast ja się nie spodziewam jakichś dramatycznych ruchów stóp w tym roku w Europie, więc ta zmiana od tego poziomu minimalnego, które widzieliśmy przed tą ostatnią podwyżką stóp, ona nie będzie jakaś bardzo, bardzo mocna. Chociaż, no o tym też się mało mówi, ale pamiętajmy o tym, że przed pandemią mieliśmy bardzo długi okres bardzo nadzwyczajnej sytuacji w polityce monetarnej w strefie euro, bo mieliśmy, no absolutnie jak to określić, odwrócenie właściwie tego, co w makroekonomii nazywamy stabilnością makroekonomiczną, czyli ujemne stopy, jeżeli chodzi o bank centralny.

No więc teraz wszystko, co jest wyżej, no to oczywiście ktoś, kto prowadzi działalność przez dłuższy okres, może określać jako trudna sytuacja, czyli właśnie relatywnie wysokie stopy i w związku z tym trudniejszą sytuację w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ale stopy na poziomie między 2 a 3% przy inflacji, którą chcą mieć dzisiaj najbogatsze kraje świata, czyli tych 2% to jest coś, co ja określam jako poziom normalny. Więc no nie powinno to być kluczowe z punktu widzenia sytuacji w Niemczech.

Tyle tylko, że do tej całej grupy problemów, które wiele branż w Niemczech ma, no dojdzie jeszcze oczywiście jeden, czyli jednak wyższy koszt pieniądza, niż to, co te parę miesięcy temu obserwowaliśmy. Więc tak na to trzeba patrzeć. Czyli teoretycznie te ewentualne podwyżki stóp procentowych czy podwyżka stóp procentowych w strefie euro nie jest i nie doprowadzi do sytuacji nadzwyczajnej z punktu widzenia stabilności makroekonomicznej przy niskiej inflacji. I jeszcze raz powtarzam: nie tej, którą dzisiaj mamy w strefie euro, tylko tej docelowej 2%, ale z drugiej strony będzie to kolejny element, który będzie przeszkadzał w jakiejś mocniejszej restrukturyzacji, szczególnie w Niemczech.

Natomiast mnie się wydaje, że ważniejsze jednak dla niemieckiej gospodarki będzie po pierwsze znalezienie tych nowych obszarów, gdzie będzie ona mogła być konkurencyjna. Po drugie, decyzje dotyczące przyszłości w kontekście przede wszystkim neutralności klimatycznej, jeżeli takie decyzje będą prowadzone. I po trzecie, ewentualne decyzje w kontekście konkurencji Chin. Oczywiście decyzje, które dotyczyłyby całej Unii Europejskiej.

Jeśli mogę, jeszcze sekundkę. Ten trzeci element, my to obserwujemy w tej chwili w wielu krajach na świecie, choćby w Stanach Zjednoczonych, gdzie przecież, jak wiemy, toczy się dyskusja na temat tego, czy nie zablokować tak naprawdę dostępu, to dotyczy akurat motoryzacji chińskim samochodom do rynku amerykańskiego. Natomiast to też będzie bardzo ciekawa rozgrywka w kolejnych miesiącach, pewnie nawet latach, no bo tutaj te relacje, te zależności między Unią Europejską, poszczególnymi krajami Unii i Stanami Zjednoczonymi i innymi krajami, a Chinami są bardzo mocne i no, każda taka decyzja na pewno spotka się z reakcją.

Więc pytanie, czy Stany Zjednoczone, choćby w kontekście metali ziem rzadkich dzisiaj mogą sobie pozwolić na to, żeby zablokować dostęp chińskich samochodów do swojego rynku. W Europie jesteśmy jeszcze bardziej uzależnieni, mamy jeszcze więcej tych elementów, które utrudniają nam takie rozmawianie dzisiaj z Chinami jak równy z równym. Więc to będzie bardzo, bardzo ciekawe i z punktu widzenia obserwatora ciekawe, ale z punktu widzenia nas wszystkich, czyli mieszkańców Unii Europejskiej, wielkie wyzwanie jak tym zarządzić, żebyśmy rzeczywiście nie stali się za chwilę miejscem, które nie jest liderem, jeżeli chodzi o rozwój gospodarczy świata.

KB: Dziękuję Panie Marku. A drugie pytanie to jest dług, no bo w sumie to dane makro Polski na świecie, w Europie one w gruncie rzeczy wyglądają dobrze, no oprócz teraz PMI we Francji i w Niemczech, które są poniżej 50. Ale czy to nie jest tak, że zadłużamy się coraz bardziej i wszystko jest świetnie, wszyscy tańczą, dopóki orkiestra gra, a jak przestanie to zobaczymy kto pływa bez majtek?

Marek Zuber: ­„Mamy bardzo ciekawy czas na giełdzie”. (ROZMOWA)
źródło: BIZNES24

MZ: No to jest dyskusja, którą toczymy od dłuższego czasu. Ja w zasadzie przez całe moje świadome życie zawodowe, tak to określę, jestem przeciwnikiem oczywiście zbyt dużego zadłużania się. Tyle tylko, że każdy może pod pojęciem zbyt dużego zadłużania się rozumieć to, co chce rozumieć. Jeśli ktoś by mi dzisiaj powiedział, gdzie jest granica zadłużania się Polski, to ja nie mam zielonego pojęcia.

Bo ta granica zależy też od tego, jaki w danej sytuacji na świecie panuje klimat. W jakim miejscu w cyklu ekonomicznym, który przecież także ma wpływ na rynki finansowe, jest gospodarka światowa. Ja mam oczywiście taką tezę, że możemy się zadłużać do momentu, kiedy ktoś nam chce pożyczać, ale oczywiście to jest takie trochę żartobliwe określenie. Jedna rzecz, która panie Kamilu, nas trochę ratuje, to jest kwestia kosztu długu. Nie mówię teraz o Polsce.

Tu sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana i też mówiliśmy na antenie BIZNES24 w wieczornym programie kiedyś, że ja obawiam się troszkę, że jeśli rozkręci się spirala obiecanek społecznych przed kolejnymi wyborami, czyli w przyszłym roku, to ja nie wykluczam takiego małego kryzysu finansowego dotyczącego także rynku długu, takiego, jaki w październiku 2022 roku nawiedził Wielką Brytanię. Coś takiego absolutnie jest możliwe w Polsce.

Natomiast jak popatrzymy sobie znowu na te kraje większe od nas, typu Niemcy, typu Francja, oczywiście zdecydowanie bardziej zadłużone od Niemiec, dług Niemiec jest w tej chwili mniej więcej na poziomie polskiego, trochę powyżej 60 proc. PKB, Stany Zjednoczone około 120% PKB. To pamiętajmy o jednej rzeczy, że te długi są rzeczywiście w wielu przypadkach rekordowe, akurat w Stanach Zjednoczonych już nie, ale koszty – koszty finansowania jednak są zdecydowanie niższe, niż choćby w latach 90 w przypadku Francji, w przypadku Wielkiej Brytanii, nie w przypadku Stanów Zjednoczonych.

W Japonii nam się troszeczkę sytuacja komplikuje. Bo Japonia oczywiście ma około 250 procent długu w stosunku do PKB. Jest to obok jednego z krajów afrykańskich najbardziej zadłużony kraj świata. Ale tam z kolei mamy wiemy o tym, że praktycznie tylko w minimalnym stopniu dług wewnętrzny, czyli dług własny. Ale sytuacja mimo to się troszkę komplikuje, bo Japończycy zbudowali ten dług praktycznie na zerowych kosztach, minimalnych kosztach.

Tymczasem ostatnie półtora roku to jest wyraźny wzrost rentowności japońskich papierów. No więc tam też, jak pamiętamy w zeszłym roku zaczęto mówić o tym, że no, sytuacja, musimy się za to zabrać, mówiąc krótko. Czyli już nie możemy sobie tak bagatelizować tego wielkiego długu.

Więc Japonia tutaj nie twierdzę oczywiście, że tam się coś dramatycznego wydarzy, ale to jest kraj, w którym zmieniły się dość mocno realia w ostatnim półtora roku. Natomiast jeżeli chodzi o inne kraje, choćby te, które wymieniłem z rosnącym zadłużeniem, no to ten element, który troszeczkę broni te wszystkie tezy, że to się za rok czy za dwa źle skończy, to jest właśnie koszt finansowania i jeszcze raz powtórzę: o wiele niższy, niż w tych krajach w 90 latach, kiedy teoretycznie długi były długi były dużo niższe, ale koszty obsługi, jak sobie porównamy te wielkości, które są wydawane na kupony tych obligacji, no to te koszty były wyższe w stosunku do w zasadzie do czego byśmy nie porównywali, do PKB, do dochodów budżetowych i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej. Więc w tym sensie myślę, że ta sytuacja świata nie jest jakaś dramatyczna.

KB: Panie Marku, bardzo dziękujemy za komentarz. Marek Zuber, ekonomista, Akademia WSB w Dąbrowie Górniczej. Do zobaczenia.

MZ: Bardzo dziękuję.

Ładuję